Trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước, người Việt Nam từ bao đời nay đã hình thành trong tâm thức Vua Hùng là tổ tiên của dân tộc Việt Nam. Vì vậy, Giỗ Tổ Hùng Vương là ngày để cả dân tộc tưởng nhớ, biết ơn tiền nhân đã có công sinh thành giống nòi, khai mở bờ cõi, tạo dựng hình hài đất nước.
Chương trình nghệ thuật khai mạc Lễ hội Đền Hùng năm 2026, chủ đề "Linh thiêng nguồn cội - Đất Tổ Hùng Vương".
Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng
Từ xa xưa, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương đã có vị thế đặc biệt trong tâm thức của người Việt. Ngọc phả Hùng Vương (1470) đã chép: “Từ đời nhà Đinh, nhà Lê, nhà Lý, nhà Trần rồi đến triều đại ta bây giờ là Hậu Lê (1418 - 1527) vẫn cùng hương khói trong ngôi đền ở làng Trung Nghĩa (nay là làng Cổ Tích). Ở đây nhân dân toàn quốc đều đến lễ bái để tưởng nhớ công lao của các đấng Thánh Tổ xưa”. Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương đã trở thành ngày lễ của cả nước và đã đi vào thơ ca dân gian:
“Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng ba”
Kế tục truyền thống cao đẹp, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của ông cha, ngay sau Cách mạng Tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 22/SL, ngày 18/2/1946”, cho “Những viên chức công nhật tòng sự tại các công sở có quyền được hưởng lương” trong 1 ngày Giỗ Tổ Hùng Vương. Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương năm 1946, cụ Huỳnh Thúc Kháng khi đó là Quyền Chủ tịch nước đã dâng lên tổ tiên một tấm bản đồ Tổ quốc Việt Nam và một thanh gươm quý. Đây là nghi lễ nhằm báo cáo với tổ tiên về đất nước bị xâm lăng và cầu mong tổ tiên phù hộ cho quốc thái dân an, thiên hạ thái bình, cùng nhau đoàn kết, đánh tan giặc xâm lược, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của đất nước.
Giỗ Tổ Hùng Vương được Nhà nước chính thể hóa với các quy định về tế lễ, dâng hương, các cơ quan nhà nước chủ trì. Nghị định số 145/2013/NĐ-CP ngày 29/10/2013 của Chính phủ, quy định về tổ chức ngày kỷ niệm; nghi thức trao tặng, đón nhận hình thức khen thưởng, danh hiệu thi đua; nghi lễ đối ngoại và đón, tiếp khách nước ngoài, trong đó có nội dung quy định cụ thể về quy mô tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương. Năm 2017, Chủ tịch nước ký Lệnh công bố Luật sửa đổi, bổ sung Điều 73 của Bộ luật Lao động năm 1994. Theo đó, Điều 73 đã bổ sung thêm nội dung người lao động được nghỉ làm việc và vẫn hưởng nguyên lương vào Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10 tháng 3 âm lịch).
Ngày nay, Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng ở tỉnh Phú Thọ được tổ chức trang nghiêm,trọng thể theo truyền thống văn hóa dân tộc. Theo hướng dẫn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch,hàng năm Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ làm Chủ lễ dâng hương. Đối với những năm tròn, tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương cấp quốc gia, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ thực hiện; Chủ tịch nước là Chủ lễ dâng hương. Phần hội tổ chức với nhiều hình thức phong phú, mang đậm văn hóa cội nguồn, như đánh trống đồng, cồng chiêng, đâm đuống, nấu bánh chưng, giã bánh giầy, kéo lửa thổi cơm…
Đền thờ Quốc Tổ Hùng Vương tại xã Tân Hiệp, tỉnh An Giang.
Giỗ Tổ Hùng Vương ở Tân Hiệp
Hiện nay, cả nước có hơn 1.400 di tích thờ Vua Hùng và các nhân vật liên quan đến thời kỳ Hùng Vương. Đền thờ Quốc Tổ Hùng Vương ở xã Tân Hiệp, tỉnh An Giang tọa lạc tại ấp Đông Bình, được người dân địa phương lập từ năm 1957. Khi mới lập, đền được xây dựng rất đơn sơ với 3 gian và 1 chái phía sau, tái hiện lại phần hồn của Đền Hùng ở Phú Thọ vốn có 3 đền là Hạ, Trung, Thượng. Phía trước đền có bàn thờ Bác Hồ; bên trong đền có hai bàn thờ gồm bàn thờ chính thờ các Vua Hùng, có bài vị bằng chữ Hán và bàn thờ còn lại thờ các vị minh quân; chung quanh có các bức hoành phi và câu đối.
Năm 2004, đền thờ Quốc Tổ Hùng Vương được Ủy ban nhân dân tỉnh Kiên Giang (nay là tỉnh An Giang) xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Năm 2016, với gần 57 tỷ đồng đóng góp của các doanh nghiệp và các nhà hảo tâm, tỉnh đã trùng tu, tôn tạo xây dựng, mở rộng di tích, khánh thành đúng dịp Giỗ Tổ Hùng Vương. Đến nay, đền thờ Quốc Tổ Hùng Vương đã có diện tích lên đến 20.000 m2,với các hạng mục quy mô lớn, tạo thêm dáng dấp uy nghiêm, cảnh quan khang trang, sạch đẹp.
Từ năm 2010, An Giang là 1 trong 9 địa phương của cả nước được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho phép tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương theo nghi thức cấp quốc gia. Đồng thời, Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương trở thành 1 trong 8 lễ hội tiêu biểu của tỉnh, thu hút rất đông người dân trong vùng tới thắp hương, dâng lễ. Hằng năm, cứ vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, tại đây diễn ra nhiều hoạt động lễ hội rất ý nghĩa. Cùng với các nghi lễ trang nghiêm tưởng nhớ đến các Vua Hùng là nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, như hội thi sinh vật cảnh, hội thi gói bánh chưng, không gian đờn ca tài tử; các giải võ thuật, cờ tướng, bóng đá mini, dưỡng sinh người cao tuổi; các trò chơi dân gian…
Ngày 10/9/2021, Ủy ban nhân dân tỉnh đã ban hành Quyết định số 2184/QĐ-UBND, phê duyệt Đề án mở rộng quy mô tổ chức Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương tại Đền thờ Quốc Tổ Hùng Vương. Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương ở xã Tân Hiệp không chỉ khôi phục, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, mà còn quảng bá hình ảnh vùng đất và con người An Giang đến bạn bè trong nước và thế giới.
Việt Cường
