Cách đây 65 năm, thực hiện chủ trương của Tỉnh ủy, Đảng bộ và Nhân dân xã Vĩnh Bình đã liên tục tấn công địch trên khắp địa bàn, giành nhiều thắng lợi có ý nghĩa quan trọng, hiệp đồng 3 mũi giáp công bứt rút đồn Cái Nứa, Ba Đình, giải phóng hoàn toàn xã Vĩnh Bình ngày 20/2/1961.
Xã Vĩnh Bình trao tặng 51 căn nhà tình nghĩa, nhà đại đoàn kết, nhân kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026).
Tháng 01/1959, Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp và ban hành Nghị quyết số 15, chủ trương cho phép Nhân dân miền Nam khởi nghĩa, giành chính quyền bằng sức mạnh chính trị kết hợp với lực lượng vũ trang để đánh đổ ách thống trị của đế quốc và phong kiến. Nghị quyết số 15 được triển khai trong toàn Đảng, đáp ứng yêu cầu bức thiết của phong trào cách mạng miền Nam lúc bấy giờ và như một luồng gió mới đến với Đảng bộ và quân, dân xã Vĩnh Bình.
Sau khi tiếp thu Nghị quyết 15 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, xã Vĩnh Bình triển khai kế hoạch khẩn trương, tổ chức du kích, củng cố đoàn thể để chuyển sang thời kỳ tấn công kẻ thù mạnh mẽ hơn về chính trị, có lực lượng vũ trang hỗ trợ đắc lực cho phong trào quần chúng vùng lên phá khu dồn dân, trở về ruộng vườn cũ làm chủ xóm ấp. Đảng uỷ xã chọn khu dồn dân Cái Nứa để làm điểm chỉ đạo.
Giữa năm 1959, du kích Vĩnh Bình được sự hỗ trợ của Tiểu đoàn Ngô Sở tấn công trụ sở hội đồng hương chính xã tại Cái Nứa, bắt một số tên giáo dục, đốt toàn bộ giấy tờ. Đây là trận đánh đầu tiên của đội du kích mật trên địa bàn Vĩnh Bình, Nhân dân trong xã hết sức phấn khởi. Những chiến thắng liên tiếp của tỉnh đã khích lệ tinh thần Nhân dân Vĩnh Bình, du kích xã công khai hoạt động, thu nhận thêm nhiều đội viên, tự tạo vũ khí để đánh giặc. Đến giữa năm 1960, lực lượng du kích xã phát triển khá nhanh, xây dựng được phong trào du kích chiến tranh nhân dân tích cực; xã đã làm được cây súng ngựa trời đầu tiên phục vụ cho việc công đồn.
Ngày 14/9/1960, một đại đội thuộc tiểu đoàn U Minh 10 được tỉnh đưa về Vĩnh Bình hỗ trợ cho Nhân dân trong xã phá kiềm vùng lên. Được sự hỗ trợ của tỉnh, toàn dân xã Vĩnh Bình nổi dậy đốt đuốc,nổi trống, mõ, gõ thùng thiết vang trời kéo ra bao vây đồn Ba Đình và đồn Cái Nứa, phát loa kêu gọi binh lính địch đầu hàng, trở về với Nhân dân. Bà con trong đoàn xé cờ ba sọc, đập phá các bản tố cộng được dựng xung quanh đồn; ở các ấp, lực lượng du kích xã bao vây nhà các tên trưởng ấp và một số tên ác ôn khác.
Kết quả ngày đồng khởi ngày 14/9, Vĩnh Bình đã làm chủ được 10/12 ấp trong toàn xã. Nhân dân trong các khu vực dồn dân ở Cái Nứa và kinh Bảy Quyều kéo nhau trở về ruộng vườn cũ sinh sống. Sau ngày đồng khởi, thực lực cách mạng của Vĩnh Bình phát triển nhảy vọt cả về số lượng và chất lượng;lực lượng du kích xã có một tiểu đội tập trung, các ấp đều có đội du kích tập luyện hoạt động rất hăng hái.
Thực hiện chủ trương của Tỉnh ủy Rạch Giá và huyện ủy An Biên về việc đẩy mạnh diệt ác, phá kiềm, đồng thời phát huy thắng lợi của phong trào đồng khởi, xã Vĩnh Bình đã tích cực xây dựng lực lượng và phối hợp với lực lượng của tỉnh tiếp tục tấn công địch, gây cho chúng nhiều tổn thất. Tháng 2/1961, được địa phương quân An Biên hỗ trợ, du kích Vĩnh Bình vây chặt đồn Cái Nứa, lực lượng ta đào chiến hào vây lấn chúng. Địch trong đồn bắn ra, ta dựng các ụ rơm và trấu, vừa để núp, bắn trả, vừa un khói thổi vào đồn, cắt đứt nguồn tiếp tế cho đồn, nhất là đang mùa khô ta cắt nguồn nước làm cho địch hết sức hoang mang. Ta phát loa kêu gọi binh sĩ quay súng trở về với Nhân dân, sum họp với gia đình, cách mạng sẽ khoan hồng, bằng không sẽ chết uổng mạng mà còn mang tiếng phản quốc hại dân. Một số lính trong đồn dần dần phân hóa.
Sáng 19/02/1961, bọn địch ở chi khu Kiên Long đưa bảo an và ba tàu mặt dựng LC.28 đến tiếp cứu, giải vây. Du kích xã táo bạo ém trong đám dừa nước ném đạn pháo nổ cháy một tàu đầy lính. Chúng hoảng hốt tháo lui, ta đẩy lùi cuộc hành quân giải vây của địch. Đêm 19 rạng sáng 20/02/1961, ta bứt rút đồn Cái Nứa. Thừa thắng xông lên, du kích Vĩnh Bình phối hợp với tiểu đoàn 306 của khu, đánh tiêu diệt đồn Ba Đình, địch chết và bị thương trên 30 tên, 13 tên bị ta bắt sống (trong đó có 2 tên trung uý Tú và Thọ là tình báo vô cùng gian ác). Từ những chiến thắng trên, Xã Vĩnh Bình hoàn toàn giải phóng ngày 20/02/1961.
65 năm qua dù có thay đổi tên gọi và địa giới hành chính, nhưng cán bộ, đảng viên và Nhân dân Vĩnh Bình luôn phát huy truyền thống cách mạng của quê hương anh hùng, đoàn kết, nhân ái, nghĩa tình. Xã Vĩnh Bình vinh dự là nơi sinh ra 2 Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân là Mai Văn Trươngvà Mai Thành Tâm; là nơi trui rèn, chiến đấu của 2 Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân là Đặng Công Nhân và Phạm Thành Lượng. Xã cũng là nơi sinh ra và lớn lên của 4 tướng lĩnh Công an nhân dân. Vĩnh Bình được công nhận xã an toàn khu, là căn cứ cách mạng. Ngày nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng, xãVĩnh Bình đang ra sức xây dựng quê hương nghĩa tình, bình yên, phát triển, vì ấm no, hạnh phúc của Nhân dân.
ThS Võ Thanh Xuân
Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Vĩnh Bình
