Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành cho thiếu niên, nhi đồng tình yêu thương đặc biệt, sự quan tâm sâu sắc và niềm tin lớn lao. Với Người, trẻ em là mầm non của dân tộc, là “người chủ tương lai của nước nhà”. Tình cảm, tư tưởng và những lời căn dặn của Bác đối với thiếu nhi đến nay vẫn giữ nguyên giá trị, trở thành định hướng quan trọng trong sự nghiệp chăm lo, giáo dục thế hệ trẻ Việt Nam.
Bác Hồ vui múa hát với các cháu thiếu nhi Thủ đô tại Phủ Chủ tịch, năm 1955. Ảnh: TL
Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, dù bận trăm công nghìn việc, Bác Hồ vẫn luôn dành thời gian, tình cảm và sự quan tâm đặc biệt cho thiếu niên, nhi đồng. Người viết thư, làm thơ, gửi quà, gặp gỡ, trò chuyện, căn dặn các cháu trong nhiều dịp, nhất là Tết Trung thu, Ngày Quốc tế Thiếu nhi, ngày khai trường… Trong mỗi lời dạy, mỗi cử chỉ của Người đều toát lên tình thương yêu gần gũi, bao dung, vừa là tình cảm của vị lãnh tụ cách mạng, vừa là tình thương của người Bác kính yêu đối với lớp măng non của đất nước.
Điểm nổi bật trong tư tưởng Hồ Chí Minh về thiếu nhi là Người luôn nhìn nhận trẻ em bằng sự trân trọng, tin yêu. Trẻ em không chỉ là đối tượng cần được chăm sóc, bảo vệ, giáo dục, mà còn là chủ thể đang hình thành nhân cách, trí tuệ, lý tưởng và năng lực cống hiến. Bác khẳng định trẻ em là “người chủ tương lai của nước nhà”; tuy tuổi còn nhỏ nhưng vẫn có thể làm những việc ích nước, lợi dân, góp phần vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Từ nhận thức ấy, Bác Hồ đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục thiếu nhi. Người căn dặn các cháu phải siêng học, giữ gìn vệ sinh, giữ kỷ luật, yêu lao động, yêu Tổ quốc, thương yêu cha mẹ, kính trọng thầy cô, đoàn kết với bạn bè. Những lời dạy ấy giản dị, dễ hiểu, phù hợp với lứa tuổi, nhưng chứa đựng nội dung giáo dục toàn diện về đức, trí, thể, mỹ, về ý thức công dân và trách nhiệm xã hội.
Bác Hồ không nói về giáo dục thiếu nhi bằng những khái niệm xa xôi, mà chuyển hóa thành những lời dặn cụ thể, thiết thực, gần gũi với đời sống hằng ngày. Với Người, yêu nước bắt đầu từ việc học hành chăm chỉ; kỷ luật bắt đầu từ nề nếp sinh hoạt; đạo đức bắt đầu từ lòng hiếu thảo, sự thật thà, khiêm tốn, đoàn kết; trách nhiệm với cộng đồng bắt đầu từ những việc nhỏ có ích. Chính sự giản dị ấy làm cho tư tưởng giáo dục của Bác dễ đi vào lòng trẻ thơ, trở thành chuẩn mực bền vững trong phong trào thiếu nhi Việt Nam.
Tình yêu thương của Bác đối với thiếu nhi còn thể hiện ở sự quan tâm đặc biệt đến những em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn, chịu nhiều thiệt thòi do chiến tranh, nghèo đói. Với các cháu, Bác luôn ân cần, gần gũi, lắng nghe, động viên, khơi dậy ý chí vượt khó, niềm tin vào cuộc sống và lòng yêu nước. Sự quan tâm ấy không phải là niềm thương hại, mà là tình thương nâng đỡ, giúp các cháu nhận ra giá trị của bản thân, biết phấn đấu để trở thành người có ích.
Trong hoàn cảnh đất nước còn chiến tranh, Bác Hồ vẫn luôn hướng tới mục tiêu cao đẹp là đem lại cho trẻ em cuộc sống hòa bình, tự do, hạnh phúc. Đối với Người, độc lập dân tộc không phải là mục tiêu trừu tượng, mà gắn trực tiếp với quyền được sống, được học tập, được vui chơi, được phát triển của trẻ em. Vì vậy, chăm lo cho thiếu nhi cũng chính là chăm lo cho tương lai dân tộc, là thước đo nhân văn của sự nghiệp cách mạng.
Đặc biệt, Bác Hồ luôn đặt thiếu nhi trong mối quan hệ gắn bó với gia đình, nhà trường và xã hội. Người yêu cầu người lớn phải có trách nhiệm chăm lo, dạy dỗ, nêu gương; đồng thời mong thiếu nhi biết tự rèn luyện, tự phấn đấu để trở thành con ngoan, trò giỏi, cháu ngoan Bác Hồ. Quan điểm ấy thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa quyền và bổn phận, giữa tình yêu thương và yêu cầu rèn luyện, giữa chăm sóc hôm nay và chuẩn bị nguồn lực cho ngày mai.
Từ tình cảm và tư tưởng của Bác, phong trào thiếu nhi Việt Nam đã hình thành, phát triển bền bỉ qua nhiều thế hệ. Năm điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng trở thành phương châm rèn luyện, là chuẩn mực đạo đức giản dị mà sâu sắc đối với mỗi đội viên, học sinh. Các phong trào “Thiếu nhi Việt Nam thi đua làm theo 5 điều Bác Hồ dạy”, “Cháu ngoan Bác Hồ”, “Nghìn việc tốt” đã góp phần nuôi dưỡng lý tưởng, đạo đức, ý thức học tập, tinh thần yêu nước, lòng nhân ái và trách nhiệm cộng đồng cho lớp lớp thiếu nhi.
Ngày nay, trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đối với thiếu nhi càng có ý nghĩa thiết thực. Chăm lo cho thiếu nhi theo tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ là chăm lo vật chất, mà còn là xây dựng môi trường an toàn, lành mạnh, nhân văn; giáo dục lý tưởng, đạo đức, kỹ năng sống; tạo điều kiện để các em phát triển toàn diện.
Bác Hồ đã đi xa, nhưng hình ảnh Người ân cần bên các cháu thiếu nhi, những lá thư, vần thơ, lời căn dặn của Người vẫn còn nguyên giá trị. Học tập và làm theo Bác trong chăm lo cho thiếu nhi chính là chăm lo cho tương lai đất nước; góp phần bồi đắp nên những công dân có tri thức, đạo đức, bản lĩnh, lòng yêu nước và khát vọng vươn lên, tiếp tục xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Việt Hải
