Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu (15/6/1896 - 15/6/2026) là dịp để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta tưởng nhớ, tri ân những cống hiến to lớn của một chiến sĩ cộng sản tiền bối, nhà lãnh đạo kiên trung, tài năng của Đảng và cách mạng Việt Nam. Cuộc đời hoạt động cách mạng bền bỉ, trong sáng, tận tụy của đồng chí là tấm gương sáng về lòng yêu nước, ý chí cách mạng, tinh thần hy sinh vì độc lập dân tộc, vì hạnh phúc của Nhân dân.
Đồng chí Hồ Tùng Mậu (thứ 2 từ phải sang) và một số đại biểu chụp ảnh kỷ niệm, tại Hội nghị toàn quốc lần thứ III của Đảng. Ảnh: TL
Đồng chí Hồ Tùng Mậu, tên khai sinh là Hồ Bá Cự, sinh ngày 15/6/1896 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, nay thuộc xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trên vùng đất giàu truyền thống văn hiến, hiếu học, yêu nước và cách mạng, đồng chí sớm được hun đúc tinh thần dân tộc, ý chí tự cường và khát vọng cống hiến cho đất nước. Trong bối cảnh đất nước chìm trong ách thống trị của thực dân, phong kiến, người thanh niên Hồ Bá Cự đã sớm lựa chọn con đường hoạt động yêu nước, tìm đến những tư tưởng tiến bộ, từng bước đến với lý tưởng cách mạng vô sản.
Từ những năm đầu thế kỷ XX, phong trào yêu nước Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp bách phải tìm con đường cứu nước đúng đắn. Trong dòng chảy ấy, Hồ Tùng Mậu là một trong những người sớm tiếp cận, tiếp thu ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin và đường lối cách mạng do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc truyền bá. Gặp gỡ, hoạt động bên cạnh Nguyễn Ái Quốc tại Quảng Châu, Trung Quốc, đồng chí trở thành một trong những học trò xuất sắc, cộng sự tin cậy của Người trong quá trình chuẩn bị về chính trị, tư tưởng, tổ chức cho sự ra đời của chính đảng cách mạng ở Việt Nam.
Một trong những đóng góp nổi bật của đồng chí Hồ Tùng Mậu là tham gia tích cực vào các hoạt động tuyên truyền, huấn luyện, đào tạo cán bộ cách mạng. Đồng chí đã cùng các đồng chí tiền bối tổ chức các lớp huấn luyện chính trị, góp phần trang bị lý luận, phương pháp hoạt động và bản lĩnh cách mạng cho nhiều thanh niên yêu nước Việt Nam. Những hạt giống đỏ được gieo từ các lớp huấn luyện ấy sau này trở thành lực lượng nòng cốt trong phong trào cách mạng, đóng góp quan trọng vào sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930.
Trên chặng đường hoạt động cách mạng đầy gian khổ, đồng chí Hồ Tùng Mậu luôn thể hiện phẩm chất kiên trung, bất khuất của người cộng sản. Năm 1931, khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc bị bắt tại Hồng Kông, đồng chí đã tích cực liên hệ, vận động sự giúp đỡ của các tổ chức tiến bộ quốc tế và luật sư để bảo vệ Người. Cũng vì hoạt động ấy, đồng chí bị nhà cầm quyền bắt giữ, sau đó bị thực dân Pháp đưa về nước xét xử và kết án tù chung thân. Những năm tháng tù đày khắc nghiệt không làm suy giảm ý chí cách mạng của đồng chí; trái lại, càng tôi luyện bản lĩnh, khí tiết và niềm tin son sắt vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Sau khi được trả tự do, dù tiếp tục bị quản thúc, đồng chí Hồ Tùng Mậu vẫn tìm cách liên lạc với tổ chức, tham gia hoạt động cách mạng, góp phần chuẩn bị lực lượng cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Trong thời khắc lịch sử trọng đại của dân tộc, đồng chí đã đem hết khả năng, kinh nghiệm và uy tín của mình tham gia lãnh đạo, vận động, tổ chức phong trào cách mạng, góp phần vào thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc Việt Nam.
Sau Cách mạng Tháng Tám, đất nước bước vào giai đoạn mới với muôn vàn khó khăn, thử thách. Trên nhiều cương vị công tác, đồng chí Hồ Tùng Mậu luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm trước Đảng, trước Nhân dân. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí được giao nhiều trọng trách quan trọng, trong đó có nhiệm vụ phụ trách Trường Quân chính ở Hà Tĩnh, tham gia đào tạo cán bộ quân sự phục vụ kháng chiến, kiến quốc; làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Liên khu IV, góp phần xây dựng hậu phương, củng cố chính quyền cách mạng, động viên sức người, sức của cho cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc.
Đặc biệt, tháng 12/1949, đồng chí Hồ Tùng Mậu được Chủ tịch Hồ Chí Minh cử giữ chức Tổng Thanh tra Chính phủ đầu tiên. Đây là trọng trách có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Nhà nước cách mạng non trẻ vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, vừa phải xây dựng bộ máy chính quyền trong sạch, vững mạnh. Trên cương vị này, đồng chí đã góp phần đặt nền móng cho ngành Thanh tra Việt Nam, đề cao kỷ luật, kỷ cương, tinh thần liêm chính, chống tham ô, lãng phí, quan liêu, xa dân. Với phương pháp làm việc sâu sát, dân chủ, khoa học, đồng chí luôn coi trọng lắng nghe ý kiến của Nhân dân, kiểm tra thực tiễn, xử lý nghiêm sai phạm, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Chính phủ.
Cuộc đời đồng chí Hồ Tùng Mậu là cuộc đời của một người cộng sản trọn vẹn với lý tưởng cách mạng. Đồng chí không chỉ là cán bộ lãnh đạo có năng lực tổ chức, có tầm nhìn và bản lĩnh chính trị vững vàng, mà còn là tấm gương mẫu mực về đạo đức cách mạng. Ở đồng chí hội tụ những phẩm chất cao đẹp: trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân; kiên định lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; gần dân, trọng dân, vì dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.
Ngày 23/7/1951, trên đường vào Liên khu IV công tác, đồng chí Hồ Tùng Mậu bị máy bay địch phát hiện, bắn phá và anh dũng hy sinh tại Thanh Hóa. Sự hy sinh của đồng chí là mất mát lớn đối với Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp làm Trưởng ban Lễ tang và đọc điếu văn truy điệu đồng chí, thể hiện sự trân trọng sâu sắc của Đảng, Nhà nước và Bác Hồ đối với một người học trò, người cộng sự trung thành, tận tụy, suốt đời vì nước, vì dân.
Với 55 tuổi đời, hơn 30 năm hoạt động cách mạng, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Dù ở bất cứ hoàn cảnh nào, trong hoạt động bí mật, trong lao tù đế quốc, trong xây dựng chính quyền cách mạng hay trên mặt trận kháng chiến, đồng chí đều hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử cách mạng Việt Nam.
Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu không chỉ là dịp ôn lại thân thế, sự nghiệp và những cống hiến to lớn của đồng chí, mà còn là dịp giáo dục truyền thống cách mạng, bồi đắp niềm tin, lý tưởng, trách nhiệm cho cán bộ, đảng viên và Nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Tấm gương của đồng chí nhắc nhở mỗi cán bộ, đảng viên phải không ngừng tu dưỡng đạo đức cách mạng, nâng cao bản lĩnh chính trị, rèn luyện tác phong gần dân, sát dân, nói đi đôi với làm, đặt lợi ích của Đảng, của Tổ quốc và Nhân dân lên trên hết, trước hết.
Trong giai đoạn hiện nay, khi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thực hiện khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc, tấm gương đồng chí Hồ Tùng Mậu càng có ý nghĩa sâu sắc. Học tập và noi theo đồng chí là tiếp tục phát huy truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng tiến công, ý chí tự lực, tự cường; kiên quyết đấu tranh chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; củng cố mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân.
Bình Hải
